Rijksuniversiteit Groningen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Jump to search
Rijksuniversiteit Groningen
RUG Armoiries.jpg
Latijnse naam Academia Groningana
Motto Verbum Domini lucerna pedibus nostris (Het woord des Heren is een lamp voor onze voeten)
Locatie Groningen, Nederland
Opgericht 1614
Rector Prof. dr. Elmer Sterken
Studenten 30.472 (per 01/09/2017 ingeschreven)
Personeel 6500 incl UMCG (2017)
Lid van Coimbra, EUA, SAE
Website
Portaal  Portaalicoon   Onderwijs

De Rijksuniversiteit Groningen (RUG) is de universiteit in de Nederlandse stad Groningen. De universiteit is gesticht in 1614 en daarmee na de Universiteit Leiden de oudste nog bestaande universiteit van Nederland.[1] Met circa 30.000 studenten en ongeveer 6.000 medewerkers is het een van de grootste Nederlandse universiteiten.

Naam en wapen[bewerken]

Ballonnen met het universiteitslogo

De universiteit zelf heeft sinds 1614 verschillende namen gevoerd: Hogeschool te Groningen, Universiteit van Stadt en Lande, Academia Provincalis Groningae et Omlandiae, Universitas Imperialis, Université Impériale, Academia Groningana (Keizerlijke Universiteit, Academie van Groningen)(1812),[2] Rijkshogeschool Groningen en sinds 1876: Rijksuniversiteit Groningen.[3]

Het wapen van de universiteit, in 1615 vastgesteld door de Staten van Stad en Lande van Groningen, bestond uit het wapenschild van de provincie Groningen, dat een samenvoeging is van het stadswapen en het wapen van de Ommelanden. Dit provinciewapen is verdeeld in vier delen: linksboven en rechtsonder wordt het stadswapen afgebeeld, in de andere kwadranten het Ommelanderwapen. Op het wapenschild is een opengeslagen boek afgebeeld met de (afgekorte) tekst 'VER/BUM/DNI LU/CER/NA' die staat voor 'VERBUM DOMINI LUCERNA PEDIBUS NOSTRIS', Het woord des Heren is een lamp voor onze voeten, een zinsnede afkomstig uit Psalm 119:105. Het wapen wordt gedekt door een kroon, bestaande uit vijf bladeren en vier parels.[4] Bij de vernieuwing van de huisstijl in 2008 is het wapen vereenvoudigd omdat dat handiger is bij digitale toepassingen.[5]

De universiteit heeft haar christelijke identiteit[6] achter zich gelaten en gekozen voor het motto: "Werken aan de grenzen van het weten". Tegenwoordig wordt echter meestal "founded in 1614 - top 100 university" gebruikt.

De afkorting RUG wordt door de universiteit alleen gebruikt in het Nederlands. In Engelse teksten en in contacten met het buitenland wordt "University of Groningen" (UG) gebruikt en niet de (Nederlandse) afkorting RUG.[7]

Geschiedenis[bewerken]

17e en 18e eeuw[bewerken]

De officiële opening vond plaats op 23 augustus 1614. De Rijksuniversiteit Groningen behoort tot de oudste universiteiten van Nederland. Haar academische traditie gaat terug tot 1614, het jaar dat de Universiteit als Hogeschool werd gesticht. De Juridische faculteit claimt overigens een nog oudere geschiedenis.[8] Daarmee is 'Groningen' na Leiden (1575) de oudste (nog bestaande) universiteit van Nederland (de Universiteit van Franeker, die in 1811 werd gesloten, was van 1585).

De Groningse universiteit startte met vier faculteiten: Protestantse Godgeleerdheid, Rechten, Geneeskunde en Filosofie.[9] Ongeveer de helft van de studenten en docenten kwam in de zeventiende eeuw uit het buitenland. Zo kwam de eerste rector magnificus, Ubbo Emmius, uit Duitsland,[10] zij het wel uit het nabijgelegen Oost-Friesland waarvan de taal vrijwel identiek is aan het Gronings. De eerste 75 jaren van haar bestaan ging het de universiteit voor de wind met een instroom van ongeveer honderd studenten per jaar.

Door theologische meningsverschillen, een moeizame relatie met de Staten en politieke perikelen - onder meer de belegering van de stad door 'Bommen Berend' in 1672 - stagneerde de ontwikkeling van de universiteit aan het eind van de zeventiende en in de achttiende eeuw. Er stonden gemiddeld twee- à driehonderd studenten ingeschreven. Wetenschappelijk lichtpunt in de tweede helft van de achttiende eeuw was echter Petrus Camper. Als patholoog-anatoom, veepestbestrijder en oprichter van de eerste chirurgische polikliniek was hij beroemd tot ver buiten de stadsgrenzen.

19e eeuw[bewerken]

Ten gevolge van de Franse inlijving werd de Groningse universiteit in 1812 onderdeel van de Keizerlijke Universiteit van Parijs.[11] Daarmee kwam Groningen goed weg. Eigenlijk wilde het Franse bestuur maar één universiteit in Nederland handhaven, en dat zou Leiden zijn. Een Franse inspectiecommissie bleek echter gecharmeerd van de stad en concludeerde dat de afstand tot Leiden vanuit het noorden wel erg groot was. Anders dan Utrecht, Franeker en Harderwijk bleef Groningen daarom open als universiteit.

In 1815 (totstandkoming van het Koninkrijk der Nederlanden) werd het een Rijkshogeschool. In 1850 kwam een nieuw Academiegebouw gereed dat de oude kloostergebouwen verving. Op 5 juni 1872 werd Aletta Jacobs er als eerste vrouw toegelaten. In de loop van de 19e eeuw liep het aantal studenten echter steeds verder terug en in 1876 gingen er stemmen op in Den Haag om de universiteit maar op te heffen. Uiteindelijk werd echter besloten om de universiteit open te houden. De Wet op het Hoger Onderwijs in 1876 verbeterde de positie van de universiteit ingrijpend. De universiteit kreeg de naam Rijksuniversiteit Groningen, er werd behalve in het Latijn ook in het Nederlands gedoceerd en de universiteit kreeg naast een onderwijs- nu ook een onderzoekstaak.[12]

20e en 21e eeuw[bewerken]

Academiegebouw (opgeleverd 1909, foto 2004)

De eerste decennia van de twintigste eeuw groeide het aantal faculteiten en opleidingen gestaag, en het aantal studenten explosief. Nadat het Academiegebouw in 1906 was afgebrand en de discussie over een nieuw Academiegebouw startte, gingen er in Den Haag echter toch weer stemmen op om de universiteit maar te sluiten omdat er voldoende andere universiteiten in het land waren. Uiteindelijk kwamen de gelden er toch en werd in 1909 het huidige Academiegebouw voltooid.

Bij het 300-jarig bestaan in 1914 stonden 611 studenten ingeschreven. In 1925 telde de universiteit, nadat er in 1906 brand was uitgebroken en er een renovatie en uitbreiding van het aantal gebouwen had plaatsgevonden, voor het eerst duizend studenten. Voor de brand stonden minder dan 500 studenten ingeschreven. In 1953 kwam de RUG internationaal in het nieuws doordat 'haar' professor Frits Zernike de Nobelprijs voor de Natuurkunde won voor zijn uitvinding van de fasecontrastmicroscoop.[13] Na een terugval in de crisisjaren en met name de Tweede Wereldoorlog (toen de universiteit in tegenstelling tot bijvoorbeeld Leiden wel openbleef[14], groeide het studentenaantal vanaf 1945 in hoog tempo tot 20.000 in 1994.

In de jaren zeventig werkte de Rijksuniversiteit Groningen met enige tegenzin mee aan een universitair experiment. Onder leiding van de vroegere rector magnificus Prof. J. Snijders werd in 1976 in Leeuwarden gestart met een Friese dependance van de Rijksuniversiteit Groningen. Hier werd, in samenwerking met de Agogische Academie Fryslân (AAF), het Sociaal Hoger Onderwijs gevormd. Doel was een samenwerking te creëren tussen HBO en universiteit, om een interdisciplinaire sociaal wetenschappelijke aanpak van het vakgebied 'welzijnsvraagstukken' te vormen. Friesland had daarmee 165 jaar na de opheffing van Academie in Franeker weer universitair onderwijs op eigen grondgebied.

In 1985 kwam er door de vele problemen die er met de structuur waren en door bezuinigingen in het hoger onderwijs een eind aan deze opleiding. De AAF ging op in de Noordelijke Hogeschool Leeuwarden. Wel wordt nog altijd het eerste jaar van de Opleiding Nederlands Recht in Leeuwarden onderwezen.[15]

De Linnaeusborg op het Zernikecomplex (foto augustus 2012)

In 2014 werd het 80e lustrum gedurende een maand (15 mei tot 15 juni) gevierd met diverse activiteiten in en rond de stad Groningen met als thema "For Infinity" (4).[16] In het kader van dit lustrum werd onder anderen de speelfilm "For infinity - The Movie" uitgebracht.[17]

Begin 2015 maakte de Rijksuniversiteit Groningen bekend dat men in Leeuwarden een faculteit zal vestigen, onder de naam Campus Fryslân. In deze elfde faculteit wordt de in 2011 opgerichte University Campus Fryslân (UCF) geïntegreerd.[18] Het doel van de campus is het aanbieden van brede bacheloropleidingen, masteropleidingen en promotie-opleidingen, waarbij de focus ligt op voor Fryslân relevante thema's zoals toerisme en zuivel.[19]

In 2016 ontving de Groningse chemicus Ben Feringa de Nobelprijs voor zijn werk aan moleculaire motoren.

Organisatie[bewerken]

Bestuursgebouw, Oude Boteringestraat 44

De RUG telt circa 6.500 medewerkers (5900 fte) waarvan 3.314 (2016) wetenschappelijk personeel is. Hiermee is de RUG na de Universiteit van Amsterdam en de Universiteit Utrecht qua grootte de derde universiteit van Nederland en na het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG) de grootste werkgever in de provincie Groningen. Aan de universiteit werken 479 (fte) hoogleraren (m/v: 385/94), waarvan 282 adjunct-hoogleraren en 86 bijzonder hoogleraren. In september 2016 waren er 2019 promovendi.

De hoofdvestiging van de universiteit in Groningen is het Academiegebouw aan de Broerstraat. Tegenover het Academiegebouw staat de in 2016/17 geheel verbouwde Universiteitsbibliotheek. Het bestuursgebouw staat in de Oude Boteringestraat. De meeste faculteiten zijn gevestigd in de binnenstad van Groningen of daar vlak bij. De faculteiten Science and Engineering (voorheen Wiskunde en Natuurwetenschappen), Economie en Bedrijfskunde en Ruimtelijke Wetenschappen zijn, evenals het KVI - Center for Advanced Radiation Technology gevestigd op het Zernikecomplex dat gelegen is aan de noordkant van de stad. Daarnaast heeft de RUG ook een vestiging in Leeuwarden (Rijksuniversiteit Groningen/Campus Fryslân[20]). Plannen om een "branch campus" op te richten in het Chinese Yantai zijn in januari 2018 afgeblazen.[21]

Het Universiteitsmuseum stelt tentoonstellingen samen uit de uitgebreide collectie van de universiteit. Deze omvat onder andere de collecties van het voormalige Anatomisch Museum,[22] het voormalig Volkenkundig Museum Gerardus van der Leeuw[23] en het voormalige natuurmuseum.

De Rijksuniversiteit Groningen is vertegenwoordigd in de Stichting Academisch Erfgoed, een stichting die als doel heeft om universitaire collecties en cultuurschatten in stand te houden.[24]

Faculteiten[bewerken]

Medische Faculteit (foto 2009)

In 2016 kent de RUG elf faculteiten:

Internationale samenwerking[bewerken]

De RUG wil haar positie in de top van het Europese en mondiale hoger onderwijs verder versterken. Daarom gaat de RUG gericht strategische allianties aan met collega-instellingen waarvan onderzoeksprogramma's en/of opleidingen goed aansluiten bij het Groningse aanbod en die van een vergelijkbaar hoog niveau zijn.[37] Ook levert de RUG een bijdrage aan de verdere ontwikkeling van het wetenschappelijk onderwijs in ontwikkelingslanden en andere achterstandsgebieden.[38] De belangrijkste buitenlandse samenwerkingspartners van de RUG zijn:

Onderzoek[bewerken]

De Harmonie (foto 2009)
Technisch Fysisch Laboratorium (foto 2010)
Het Donald Smits Centrum voor Informatie Technologie (CIT) op het Zernikecomplex (opgeleverd 2002, foto 2005)
Bernoulliborg (oplevering en foto 2007)
Duisenberg building (foto 2005)
Kapteynborg (foto 2005)
KVI-CART Onderzoeksinstituut

Bij de Rijksuniversiteit Groningen wordt fundamenteel wetenschappelijk onderzoek verricht dat ook wordt toegepast voor het oplossen van maatschappelijke en individuele vraagstukken. Speerpunten daarbij zijn energie, gezond ouder worden en de duurzame samenleving. Studenten worden actief betrokken bij het onderzoek. Op die manier worden de studenten geprikkeld om steeds hun grenzen te verleggen.[46]

Veel van de onderzoeksgroepen van de RUG zijn multidisciplinair samengesteld[47][48] omdat ontwikkelingen in de wetenschap vaak ontstaan op de raakvlakken van verschillende vakgebieden. Ook neemt de RUG deel aan nationale en internationale onderzoeksprogramma’s.

In 2015 verschenen er 501 Groningse proefschriften en 6.342 onderzoekspublicaties (incl. dissertaties).[49] In 2016 zijn 666 promovendi toegelaten tot een promotietraject (tegen 591 in 2015). Bijna 50% van de ingestroomde promovendi komt uit het buitenland. In 2016 vonden in totaal 535 promoties plaats, waarvan 21 cum laude. De groei heeft daarmee doorgezet, na het doorbreken van de 500-grens in 2015.[50]

Onderzoeksinstituten[bewerken]

Geestewetenschappen en sociale wetenschappen

  • Center for Language and Cognition Groningen (CLCG)
  • Globalisation Studies Groningen (GSG)
  • Centre for Religious Studies (CRS)
  • Groningen Institute of Archeology (GIA)
  • Groningen Instituut voor onderwijskundig onderzoek (GION)
  • Groningen Research Institute of Philosophy (GRIPH)
  • Groningen Research Institute for the Study of Culture (ICOG)
  • Heijmans Instituut (voor psychologisch onderzoek)
  • Nieuwenhuis Instituut (Pedagogie and Onderwijs Wetenschappen)
  • Sociologisch Instituut Groningen (onderdeel van Interuniversity Center for Social Science Theory and Methodology (ICS))
  • Urban and Regional Studies Institute (URSI)
  • Centre for Law, Administration and Society (CRBS)
  • Centrum voor Openbare Orde en Veiligheid
  • Global Health Law Groningen Research Centre (GHLG)
  • Groningen Centre for Law and Governance Onderzoekscentra Gronings Centrum voor Aansprakelijkheid en Schade (GCAS)
  • Gronings Centrum voor Kinderrechten in de Gezondheidszorg
  • Groningen Centre for European Financial Services Law (GCEFSL)
  • Groningen Centre of Energy Law (GCEL)
  • Groningen Centre for Law and Governance (GCL)
  • Instituut voor Ondernemingsrecht (IVO)
  • Notarieel Instituut Groningen
  • Economics, Econometrics and Finance (EEF)
  • Global Economics and Management (GEM)
  • Human Resource Management & Organisational Behaviour (HRM-OB)
  • Innovation & Organization (IO)
  • Marketing
  • Operations Management & Operations Research (OPERA)
  • Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut (NIDI)

Biomedische en natuurwetenschappen

  • Behavioral and Cognitive Sciences (BCN) / UMCG
  • Biomedical engineering, Materials science and Application (BMSA)
  • Center for Behavior and Neurosciences (CBN)
  • Cancer Research Center Groningen (CRCG) / UMCG
  • Graduate School for Drug Exploration (GUIDE) / UMCG
  • Groningen Biomolecular Sciences and Biotechnology (GBB)
  • Groningen Research Institute of Pharmacy (GRIP)
  • Northern Center for Healthcare Research (NCH)
  • Artificial Intelligence and Cognitive Engineering (ALICE)
  • Energy and Sustainability Research Institute Groningen (ESRIG)
  • Centre for Theoretical Physics
  • Centre for Synthetic Biology
  • Centre for Systems Biology
  • Centre for Systems Chemistry
  • ENgineering and TEchnology institute Groningen (ENTEG)
  • Instituut voor Didactiek en Onderwijsontwikkeling (IDO)
  • Institute of Mathematics and Computing Science (IWI)
  • Information Technology for Healthy Aging and E-Health Lab (ITHAL)
  • Johann Bernoulli Instituut for Wiskunde en Computerwetenschap (JBI)
  • Kapteyn Instituut (Sterrenkunde en Astronomie)
  • Center for Advanced Radiation Technology (KVI-CART)
  • Stratingh Institute for Chemistry
  • Van Swinderen Institute for Particle Physics and Gravity
  • Zernike Institute for Advanced Materials (ZIAM)[51]

Onderwijs[bewerken]

Studies en studentenpopulatie[bewerken]

Groei van de studentenbevolking aan het begin van de 21e eeuw

De universiteit biedt 48 bacheloropleidingen (waarvan 29 in het Engels) en 167 masteropleidingen (waarvan 126 in het Engels) aan.[52]

Er studeerden per 1 oktober 2016 28.756 studenten aan de RUG, een stijging van 2,5% ten opzichte van 2015.[53] Op 1 september 2017 was dit aantal verder gestegen tot 30.472 studenten. Het aantal nieuwe inschrijvingen steeg daarmee met 9,2% ten opzichte van het jaar daarvoor. Voor de propedeusefase hadden zich per oktober 2017 5429 (2016: 4972) nieuwe studenten ingeschreven (waarvan 1512 uit het buitenland), voor de masterfase kwamen 822 studenten van buiten de RUG. Het totaal aantal nieuwe inschrijvingen is 7110 (2016: 6.513), inclusief de schakelprogramma’s. De 5817 buitenlandse studenten komen behalve uit Duitsland (1964), Groot-Brittannië (423) en China (317) uit zo'n 120 andere landen.[54][55][56]

Onderwijsbeoordeling[bewerken]

De RUG streeft er naar haar internationale positie tot uiting te laten komen in de rangschikking van internationale universiteiten. Volgens de universiteit kan, uitgaande van de meest toon aangevende rangschikkingen, de Rijksuniversiteit Groningen, op het gebied van onderzoek, gerekend worden tot de wereldwijde top 100. Er zijn verschillende instanties die universiteiten wereldwijd met elkaar vergelijken op basis van diverse criteria. Zo is een veel aangehaalde rangschikking de Times Higher Education World University Rankings (THE), die de RUG in 2014 wereldwijd op plaats 117 zette en in 2015 op plaats 74.[57][58] Volgens de THE behoren de onderzoeksgroepen van scheikunde, ecology/biologie en materiaaltechnologie/nanowetenschap tot de top 3 van de Europese onderzoeksuniversiteiten en wereldwijd tot de top 10. Andere belangrijke onderzoeksgroepen zijn: moleculaire biologie, medische wetenschappen, neurowetenschappen, marketing, sociologie, filosofie, theologie, archeologie, linguïstiek en culturele wetenschappen. Ook in een aantal andere toonaangevende internationale ranglijsten staat de RUG vaak in de top 100 van beste universiteiten.[59]

Ook bekend is de Academic Ranking of World Universities, een mondiale Top 500 die jaarlijks gepubliceerd wordt door de Shanghai Jiao Tong Universiteit. De RUG stond in 2014 op plaats 82 en in 2015 op plek 75. In 2017 is de RUG in deze ranking gestegen naar positie 59 wereldwijd.[60][61][62] Op verschillende andere ranglijsten, waarbij uiteenlopende criteria als duurzaamheid, carrièreperspectief of aantrekkelijkheid voor studenten zijn gebruikt, komt Groningen in de top 100 of 200 voor.[63][64][65][66][67][68][69][70][71] [72]

Binnen Nederland wordt Groningen onder meer door de volgende ranglijsten beoordeeld:

  • In de Keuzegids Universiteiten staat de Rijksuniversiteit Groningen in de categorie Brede Klassieke Universiteiten op de tweede plaats van de zes.[73] Tot de "topopleidingen" van Nederland (76 punten of meer) behoren de opleidingen Archeologie (78 punten), Religiewetenschappen (76 punten), Technische natuurkunde (76 punten), Theologie (88 punten), Wijsbegeerte (76 punten) en Wiskunde (86 punten). Tien Groningse opleidingen (Archeologie, Bedrijfskunde (bij voltijdsuniversiteiten), Bewegingswetenschappen, Engelse taal en cultuur (English Language and Culture), Farmacie, Kunstgeschiedenis, Religiewetenschappen, Technische Planologie, Theologie en Wiskunde) werden beoordeeld als de beste in hun categorie.[74]
  • In 2014 verrichtte het onafhankelijke Schotse onderzoeksbureau Biggar Economics, dat gespecialiseerd is in het duiden van de economische impact van kennis- en onderzoeksinstellingen, in opdracht van RUG en UMCG onderzoek naar de economische impact van RUG en UMCG. Het opgeleverde rapport concludeerde dat de Rijksuniversiteit Groningen tezamen met het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG) zorgt voor ruim 12.500 fulltime banen en een jaaromzet van €1,4 miljard. De impact van RUG en UMCG op de economie van Noord-Nederland en Nederland als totaal is echter veel groter. Gezamenlijk zijn RUG en UMCG verantwoordelijk voor ruim 24.000 banen in Groningen, bijna 30.000 in de noordelijke provincies en ruim 60.000 banen in Nederland. Samen dragen RUG en UMCG jaarlijks €2,6 miljard bij aan de Noord-Nederlandse economie en €5,4 miljard aan de Nederlandse economie.[75][76]

Studentenleven[bewerken]

Het studentenleven speelt zich af bij studie- en studenten(sport)verenigingen. Zie voor een opsomming:

Eredoctoraten[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Lijst van eredoctoraten van de Rijksuniversiteit Groningen voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Bekende alumni en medewerkers[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Lijst van bekende alumni en medewerkers van de Rijksuniversiteit Groningen voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

In de loop van haar bestaan heeft de RUG veel talenten voortgebracht van heel verschillende aard. Onder hen zijn de eerste daadwerkelijk afgestudeerde vrouwelijke student (Aletta Jacobs),[82] de eerste vrouwelijke lector in Nederland (Marie Elise Loke, 1907),[83] de eerste Nederlandse ruimtevaarder (Wubbo Ockels)[84][85] en de eerste president van de Europese Centrale Bank (Wim Duisenberg).[86] Naar deze laatste alumnus werden een gebouw[87] en een leerstoel[88] genoemd.

Publicaties[bewerken]

  • Klaas van Berkel: Universiteit van het Noorden. Vier eeuwen academisch leven in Groningen. Deel 1: De oude universiteit 1614-1876. Hilversum, Verloren, 2014. ISBN 978-90-8704-466-4
  • Klaas van Berkel: Universiteit van het Noorden. Vier eeuwen academisch leven in Groningen. Deel 2: De klassieke universiteit 1876-1945. Hilversum, Verloren, 2017. ISBN 978-90-8704-681-1
  • Jolanda Oosterheert: In vol ornaat. Vier eeuwen Groningse senaatsgalerij. Groningen, 2009. ISBN 9789077922576
  • Universitair leven in Groningen 1614-1989. Professoren en studenten, boek en uitgeverij. Red. J. Kingma, W.R.H. Koops en F.R.H. Groningen, 1989. ISBN 90-367-0162-7
  • R.E.O. Ekkart en J. Schuller tot Peursum-Meijer: Groninger academieportretten. Catalogus van de portretten in het Academiegebouw en de Bibliotheek der Rijksuniversiteit te Groningen. Groningen, 1978. Geen ISBN
  • Historisch Genootschaap te Groningen: Album Studiosorum Academiae Groninganae. Boekdrukkerij B. Wolters, Groningen, 1915

Externe links[bewerken]